Het proces van moeder worden

Voor de meeste moeders is moeder zijn meestal plezierig en plezant. Nochtans ervaren veel vrouwen ook gevoelens van schuld, ontgoocheling, competitie, frustratie en zelfs woede en angst, zo schrijft dokter Alexandra Sacks in The New York Times. Psychiater Stern omschreef ook in de jaren 90 in zijn boeken “The motherhood constellation” en “The birth of a mother” dat voor de vrouw de geboorte van haar nieuwe identiteit al even ingrijpend is als de komst van de baby. Dokter Stern toonde aan dat moeder worden echt iets doet met je identiteit en één van de belangrijkste psychische en fysieke verandering is die een vrouw meemaakt in haar leven. Hiermee onderschrijft Stern mijn mening dat moeder worden raakt aan je identiteit. Simpelweg omdat het moeder worden jouw overtuigingen verandert maar ook een nieuw beeld vormt van wie je bent.

“Matrescence”

De antropologen noemen het proces van moeder worden “matrescence”, waar ik geen beter woord voor kan vinden in het mooi Nederlands en is in de wetenschap al vaak onderzocht. De onderzoeken gingen echter vaak over hoe het de baby verging. Zoals we weten is het ook heel relevant om te kijken hoe het met de moeder gaat aangezien ze zoveel veranderingen doormaakt, niet alleen hormonaal maar ook psychisch. Algemeen geweten, gaat Sacks verder, is het goed om jezelf beter te leren kennen want hoe beter je jezelf kent hoe meer leiding je kan nemen over je emoties maar ook over je leven. En hoe meer moeders begrijpen hoe het moederschap in elkaar zit, hoe beter ze zich kunnen voorbereiden maar hoe beter ook zorgverleners hen kunnen vertellen wat er allemaal zal gebeuren. Hoe meer mensen begrijpen wat moeder worden juist betekent, hoe meer begrip en ondersteuning er kan getoond worden. Maar wat verandert er dan juist als een vrouw moeder wordt?

De familie 
De komst van de baby zorgt ervoor dat de partners anders met elkaar omgaan en bovendien nieuwe situaties het hoofd bieden die ook nieuwe emoties teweeg brengen. Maar ook de interactie tussen de nieuwbakken ouders en hun eigen ouders doorgaat een transformatie. Wanneer je iemand toevoegt aan een bestaande groep zal heel de groep reageren op de nieuwkomer maar ook op elkaar.

In “The maternal lineage” zegt psychoanalyticus Paola Mariotti dat een moeder haar identiteit ontleent aan haar stijl van moederen. Of een moeder nu haar eigen moeder kopieert of een geheel nieuwe stijl ontwikkelt, ze zal zonder twijfel in gedachten teruggaan naar haar eigen opvoeding. Één van de grote hulpvragen in mijn praktijk is dan ook:”Wie ben ik en wat voor een moeder wil ik zijn?”

Ambivalentie

De tweede hulpvraag van veel moeders is:”Hoe vind ik een middenweg tussen nabijheid en afstand?” Relaties in het algemeen zijn een dans van geven en nemen, van differentiatie en confluentie en van afstand en nabijheid. En wat jij wilt is niet per se wat de ander wilt. Zo is dat ook in de relatie tussen moeder en kind. De Britse psycho-therapeute Rozsika Parker schreef in “Torn in Two: The Experience of Maternal Ambivalence” over de innerlijke strijd tussen je kind dichtbij willen en toch verlangen naar tijd voor jezelf. Het is net die tweespalt voelen wat voor veel moeders moeilijk is en waardoor ze in de knoei geraken met zichzelf. Het moederschap is niet: makkelijk of moeilijk of: fijn of niet fijn. Het moederschap is moeilijk én makkelijk e:n fijn én niet fijn. Door comfort te vinden in dat discomfort voelen veel moeders zich meer vrij als mens.

Ideaalbeelden

De psychoanalyste Joan Raphael-Leff, hoofd van de University College London Anna Freud Centre, verklaarde dat wanneer een vrouw zwanger is ze al een duidelijk beeld heeft van haar baby en hierop ook allerlei verlangens projecteert. Maar ook over zichzelf als moeder installeerde zich een beeld dat zich vormde door haar eigen opvoeding maar ook door de voorbeelden in de maatschappij, media en vriendinnen. Het is dus zeer logisch dat vrouwen bij mij aankloppen om dit ideaalbeeld te verwerken en een realistisch beeld te accepteren van zichzelf als moeder. Maar evengoed een realistisch beeld gaan aanvaarden over hun baby. Een klein melkmonster dat veel vraagt, weinig geeft en niet zoveel slaapt dan eerst gedacht.

Schuld en schaamte

In het loslaten van het beeld van de ideale moeder die altijd blij en vrolijk is, makkelijk keuzes maakt, altijd graag bij haar kind is en niet veel tijd voor zichzelf nodig te heeft, ontstaan er allerlei emoties van schuld en schaamte maar ook spijt, verdriet en boosheid kunnen de revue passeren. Menig moeder vraagt zich af waaraan ze is begonnen. Tevreden zijn met “good enough” is een laatste hulpvraag die dagelijks voorbij komt in mijn praktijk. En ook al lijkt dat in eerste instantie op tevreden zijn met minder, het streven naar perfectie doet moeders alleen maar lijden. Er is dan zoveel schaamte over de keuzes die ze maken dat ze het gevoel krijgen dat er iets verkeerd is met hen. De schaamte is echter louter een gevolg van het constant vergelijken met de perfecte moeder die eigenlijk niet bestaat.

Postpartum depressie als containerbegrip

De schaamte bij moeders kan zorgen voor een isolement omdat ze zich niet durven uitdrukken over alles wat ze voelen. En waar emoties worden ingehouden, vergroot de kans op depressie. Postpartum depressie is intussen een containerbegrip geworden voor gevoelens van spijt, teleurstelling, oververantwoordelijkheid, verdriet, angst en woede die een vrouw kort na de bevalling kan ervaren. 10 tot 15 procent van de moeders komt terecht in een échte postpartum depressie maar veel meer moeders worstelen met alle fenomenen die in dit artikel staan beschreven. Vrouwen denken vaak dat er iets heel erg mis is als ze zich anders voelen dan voor de zwangerschap hoewel dit perfect normaal is gezien de transformatie die ze ondergaan.

De grijze zone

De psychiater Rosemary H. Balsam vertelde in een artikel van februari dit jaar in de “Journal of the American Psychoanalytic Association” dat de manier waarop psychiaters negeren dat de zwangerschap en bevalling een vrouw enorm beïnvloedt, kan teruggebracht worden tot de tijdsgeest van Freud. Vrouwen worden verblind door een valse tweesprong: ofwel is een kersverse moeder depressief ofwel zit ze op een roze wolk.

Het is zó belangrijk dat vrouwen begrijpen wat er juist gebeurt als ze moeder worden en dat ze zich comfortabel voelen om daarover te praten met andere moeders. Ook al is een postpartum depressie een eerder extreme uiting van de transformatie van het moeder worden, het is goed om het collectief geheugen in te prenten dat zelfs als een vrouw geen postpartum depressie heeft, ze toch door een belangrijke en complexe transformatie gaat. Van vrouw naar moeder.

Bron: The New York Times

Lieve Van Weddingen is gespecialiseerd in het begeleiden van moeders tijdens en na de zwangerschap. Meer informatie op http://www.lievevanweddingen.be